Các hậu quả của cuộc khủng hoảng kinh tế tồi tệ nhất từ cuộc Đại suy thoái đã nhẹ hơn dự báo. Tại các nước đang phát triển, ít nhất các chính phủ đã không bị sụp đổ như sau cuộc khủng hoảng châu Á năm 1997-1998. Họ không phải vật lộn với việc người dân xuống đường biểu tình như ở châu Âu trong những năm 1930. Các chương trình bảo vệ xã hội cũng bám trụ được mà không bị tổn thương nhiều. Có nhiều sự thay đổi về chính sách kinh tế, song phải thừa nhận là không có sự rút lui một cách hoảng sợ vào sự cô lập hay chủ nghĩa dân túy. Tất nhiên không phải tin tốt lành này đến với các nước đều như nhau, một số nước đã vượt qua cơn bão thành công hơn các nước khác. Và đây mới chỉ là các tác động ban đầu, mọi thứ có thể sẽ tồi tệ hơn. Song, dù sao đà phục hồi đang hiện rõ.

Đây là điều không thể dự báo cách đây một năm, khi mà dường như mọi thứ diễn ra theo quy luật bình thường, tức là mỗi khi thế giới giàu “hắt hơi” thì các nước đang phát triển "cảm lạnh". Trong quý IV/2008, khi các nền kinh tế giàu tăng trưởng -5% đến -10%/năm, GDP thực giảm xuống mức trung bình 15% tại một số nền kinh tế năng động nhất thế giới, trong đó có Singapore, Hàn Quốc và Brazil. Mức sụt giảm sản lượng công nghiệp ở Đài Loan – giảm 1/3 trong năm 2008 – còn tồi tệ hơn mức giảm thấp nhất của Mỹ trong cuộc Đại suy thoái đầu thế kỷ trước.

Các thị trường mới nổi phải chịu đựng các tác động không giống nhau bởi các mối liên hệ tài chính và thương mại của họ với phương Tây là khác nhau. Xuất khẩu hàng năm của các con hổ châu Á trong quý IV tồi tệ của năm ngoái đã sụt giảm một nửa; các dòng vốn tới các thị trường mới nổi đã “đổi hướng” khi các ngân hàng phương Tây bị mất “đòn bẩy”. Viện Tài chính Quốc tế (IIF), một cơ quan cố vấn tài chính ở Washington, dự báo các dòng vốn tư nhân thực đổ vào các nước nghèo trong năm 2009 sẽ giảm 72% so với mức cao nhất trong năm 2007 – một sự sụt giảm mạnh chưa từng thấy.

Bước vào năm 2009, mọi dự báo đều tồi tệ. Ai cũng nói tới “sự cáo chung của toàn cầu hóa”. Một số người cho rằng các thị trường mới nổi sẽ khép mình để tự vệ, tránh khỏi “căn bệnh tài chính” lây lan của phương Tây. Trong khi một số khác dự báo hàng trăm triệu người sẽ bị chìm trong nạn đói. Giám đốc điều hành Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) Dominique Strauss Kahn bày tỏ lo lắng rằng nếu các chính phủ không hành động đúng lúc và đúng cách, sẽ dẫn tới tình trạng náo loạn dân sự, thậm chí cả chiến tranh.

Đầu năm 2010, đúng là số người nghèo đã lên tới con số hàng tỷ, nhiều nhất trong 40 năm qua. Tuy nhiên, các dự báo khác xem ra đã ảm đạm thái quá. Trong khi ba tháng cuối năm 2008 chứng kiến hết thảm kịch này đến thảm kịch khác, cuối năm 2009 lại là một thời kỳ phục hồi lành mạnh, có thể đo được bằng lượng vốn, trái phiếu và cổ phiếu chứng khoán.

Trong năm 2009, các thị trường chứng khoán lớn nhất của các nước đang phát triển đã lấy lại được toàn bộ những gì đã mất trong năm 2008. Tháng 10/2009, phần góp vốn hàng tháng vào các quỹ trái phiếu của thị trường mới nổi đã đạt con số cao kỷ lục kể từ khi người ta theo dõi các số liệu này vào năm 1995. Ngân hàng Trung ương Nga ước tính nước này có thể thu về 20 tỷ USD tiền góp vốn từ nước ngoài trong quý IV/2009, trong khi lượng tiền đầu tư ra bên ngoài khoảng 60 tỷ USD trong 9 tháng đầu năm. IIR đã phải tính lại dự báo của mình rằng các dòng tư bản tư nhân thực đổ vào các nước đang phát triển sẽ tăng hơn gấp đôi vào năm 2010, đạt 672 tỷ USD (tuy vẫn thấp hơn nhiều so với mức kỷ lục từng đạt được). Nhiều lượng tiền mới đang dồn về các thị trường mới nổi.

Sự "điên rồ" này rất có thể sẽ châm ngòi cho một bong bóng tài chính mới. Nhưng trong vai trò là một giải pháp, nó đang tỏ ra đúng đắn. Nhiều nước từng ở trong tình trạng thảm họa hồi đầu năm 2009 thì đến cuối năm 2009 đã trở thành tâm điểm thu hút đầu tư. Sự thay đổi 360 độ này cho thấy một thành quả phục hồi kinh tế trong suy thoái, và cũng phản ánh sự gắn kết tuyệt vời giữa chính trị và xã hội.

Lý do kinh tế chủ yếu giải thích cho điều này là các thị trường mới nổi chịu ảnh hưởng bởi cuộc suy thoái ở thế giới giàu ít hơn dự đoán hồi đầu năm 2009. Những nước đông dân như Trung Quốc, Ấn Độ, Indonesia đã không bị rơi vào suy thoái, mà chỉ chứng kiến tăng trưởng chậm lại. Brazil và các con hổ châu Á thì phải chịu cảnh sản lượng sụt giảm nhưng cũng phục hồi nhanh. Trong khi đó các quốc gia Baltic rơi vào suy thoái; Mexico cũng chịu cảnh này do phụ thuộc vào Mỹ; các nước Đông Âu bị tác động nặng nề hơn châu Á.

Nhìn chung, sự sụt giảm sản lượng tại các thị trường mới nổi trong năm 2007 nhiều hơn một chút so với trong cuộc khủng hoảng châu Á 1997-98, song lại ít hơn dự đoán và ít hơn nhiều so với sự sụt giảm của GDP thế giới. Các thị trường mới nổi được hưởng lợi từ các chương trình kích thích kinh tế do các chính phủ của họ thực hiện, cũng như từ các chính sách tích cực ở các nước giàu. Những gói trợ cấp được tung ra tại các nước giàu cùng với các chính sách nới lỏng tiền tệ đã giúp ngăn chặn nguy cơ hoảng loạn về tài chính trên toàn thế giới và giúp duy trì xuất khẩu cũng như tài sản của các thị trường mới nổi. Thêm vào đó, quỹ dự trữ ngoại hối của một số nước đang phát triển đã được tăng cường từ sau cuộc khủng hoảng tài chính châu Á.

Theo Tuần Việt Nam